دانان مسلمان ، شامل اطلاعاتى است دربارهء بسيارى از كشورهاى مسيحى . اصولا معلومات مسلمين در زمينهء جغرافيا ، و نيز نقشه ، بسيار ارجمند و مهم است . به گفتهء يكى از محققان معاصر : « آثار تحقيقات مسلمين در جغرافيا از جهات مختلف اهميت دارد : وصف طرق و مسالك ، بيان طول و عرض طبيعى بلاد ، شرح منازل و بنادر ، علاقهء خاص به جغرافياى انسانى ، و از اينجاست كه آثار مسلمين در جغرافيا متنوع و آموزنده است . و مىنگريم كه در جغرافيا وسعت عرصهء تحقيقات مسلمين خيلى بيشتر از يونانىهاست . « سفر و حركت و سير در نظر آنان بسى اهميت داشته است ، و از همين روست كه مىبينيم پنج قرن قبل از ماركوپولو ، يك سياح مسلمان ، سليمان تاجر ، از چين ديدن كرده است . و وصف مشهودات او در روايت ابو زيد سيرافى باقى است . از علاقهء زياد مسلمين به جغرافيا و دانستن خواص شهرها ، موضوعى نيز كه جالب است ، علاقه به وصف غرايب است و اين علاقه تا حدى است كه حتى سر گذشت افسانه آميز ملاحان را ذكر كرده‌اند . نيز بايد دانست كه اطلاعات جغرافياى مسلمين به حدود قلمرو خلافت محدود نمىشد ، و نه تنها از راه دريا تا چين و هند و كره و حتى ژاپن سفر كردند ، بلكه از راه زمين نيز آسياى مركزى و حتى چين را ديدند و شناختند . « در جغرافياى انسانى نيز بسيار علاقه نشان دادند و تحقيق كردند . « تحقيق ما للهند » بيرونى نمونهء كامل تحقيقات مسلمين است در زمينهء جغرافياى انسانى و فولكلور . « مسلمين به وسيلهء بازرگانان و سياحان و حاجيان و سپس به وسيلهء دانشمندان و محققان جغرافيائي ، بشناختن جهان و تدوين مسائل جغرافيائى توفيق يافتند ، و حتى معلومات جغرافيائى آنان از راه سيسيل بدست اروپائيان رسيد . « روح تحقيق و رسيدگى عميق نيز در مسلمين به حد كمال بود و خود علاقهء شديدى به مشاهده و تجربه و آزمون شخصى داشتند ، چنان كه در مورد مسعودى و بيرونى و مقدسى و ديگران مىبينيم . و در آثار مسعودى ، جهانگردى و مورخ دقيق ، نيز فراوان به نمونهء اين تحقيق و بررسيها مىرسيم ، گرچه كتاب « القضايا و التجارب » او در دست نيست ، اما از « مروج الذهب » و « التنبيه - و الاشراف » روش كار و تحقيق او معلوم مىشود . و بخصوص در كارهاى او و بيرونى مىنگريم كه چگونه به دقايق مسائل جغرافياى انسانى توجه كرده‌اند . و در مورد انواع حرفه‌ها و خواص شهرها و آباديها رسيدگى و دقت نموده‌اند « 1 » »

--> ( 1 ) - « كارنامهء اسلام » ، تأليف آقاى دكتر عبد الحسين زرين كوب ، چاپ شركت سهامى انتشار ، تهران - 1348 و تراث الانسانيه ، ج 3 ، ص 101 به بعد ، مقاله دكتر محمد محمود صياد ، و المقتطف ، سال 7 ، ص 595 به بعد و 715 به بعد ، مقالهء سليم شحاده .